Po co łaty i kontrłaty na dachu
Pomiędzy poszyciem dachu a pokryciem (blachodachówka, dachówka ceramiczna, gont) muszą być dwa elementy drewniane: kontrłaty i łaty. To one tworzą szczelinę wentylacyjną pod pokryciem — bez niej dach „pociłby się" od spodu, a folia paroizolacyjna nie miałaby gdzie odprowadzić wilgoci.
Każdy z elementów ma inną rolę. Kontrłata leży na krokwiach wzdłuż spadku dachu (z góry na dół) i tworzy kanały wentylacyjne. Łata leży poprzecznie do kontrłaty i bezpośrednio przyjmuje pokrycie — to do niej przykręca się dachówkę, blachę albo gont.
Wymiary, które trzymamy
- Kontrłaty: 25×40, 25×50, 30×50 — przekrój nieduży, zadanie prostsze (rozdzielenie krokwi i łat)
- Łaty pod blachodachówkę: 40×60 (najczęstsze), 50×60
- Łaty pod dachówkę ceramiczną: 50×60, 60×60 (dachówka cięższa, większe obciążenie na łatę)
- Łaty pod gont bitumiczny: łaty zazwyczaj nieużywane (gont leży na pełnym poszyciu OSB), ale czasami stosuje się 25×50 jako uchwyty
- Długości: 3, 4, 5 m (rzadziej 6 m)
- Wykończenie: ostrokrawężne, suszone w stosach (wilgotność 18-22%)
- Klasa drewna: KW, gatunek świerk pospolity — standard. Modrzew syberyjski na zamówienie (droższy, 25-letnia trwałość bez impregnacji)
Rozstaw łat — pod konkretne pokrycie
Rozstaw łat zależy od pokrycia, jakie idzie na górę:
- Blachodachówka modułowa — rozstaw 35-40 cm między osiami łat, zależnie od modelu (każdy producent ma swoje wytyczne)
- Dachówka ceramiczna i betonowa — rozstaw 32-36 cm, dokładnie wyliczany pod długość konkretnego modelu
- Blacha trapezowa i panele na rąbek — łaty co 60-80 cm wystarczą (blacha nośna sama z siebie)
- Strzecha i gont drewniany — łaty co 25-30 cm albo pełne poszycie deską
Pierwsza łata od kalenicy idzie zwykle 5 cm od krawędzi (pod gąsiory). Ostatnia łata przy okapie — 10-15 cm od krawędzi rynny, niżej blacha kapinosowa.
Suszenie — dlaczego ważne dla łat
Łaty świeże (świerk z tartaku 28-35% wilgotności) skurczą się w pierwszym roku użytkowania o 4-6% szerokości. Pokrycie — zwłaszcza dachówka ceramiczna z mocowaniem klipsami albo wkrętami — przy takim ruchu się luzuje. Stąd zasada: łaty zawsze suszone. Standard rynkowy to 18-22% wilgotności, mierzony wilgościomierzem przy odbiorze.
Kontrłaty mogą być świeże — ich rola jest bardziej dystansowa niż konstrukcyjna, drobne ruchy nie szkodzą. W praktyce większość ekip kupuje suszone łaty + suszone kontrłaty od jednego dostawcy, dla wygody pakietowania.
Wkręty, gwoździe, mocowania
Łaty mocuje się do kontrłat wkrętami ciesielskimi 5×80 albo 6×100, w stali ocynkowanej galwanicznie (mokra eksploatacja) lub A2 (przy modrzewiu i twardych łatach pod ciężką dachówkę). Kontrłaty mocuje się do krokwi gwoździami ciesielskimi 4×100 albo wkrętami 6×120 — co 50-70 cm wzdłuż kontrłaty.
Wkręty zwykłe ocynkowane wytrzymują 5-10 lat, A2 30+ lat. Dla blachy z gwarancją 30-letnią warto inwestować w A2.
Ile łat idzie na typowy dach
Dla dachu 200 m² o nachyleniu 35-40° i pokryciu blachodachówką: ok. 600-700 metrów bieżących łat 40×60 i 250-300 m kontrłat 25×50. To około 1,2-1,5 m³ łat + 0,4-0,5 m³ kontrłat. Pakiet wozimy razem z więźbą (jeśli kupujesz całość) albo osobno autem dostawczym.
Częste błędy z łatami na placu
- Łata świeża zamiast suszonej — w 12 miesięcy po położeniu pokrycie się luzuje, klipsy dachówki wyskakują, blacha trzeszczy przy wietrze. Zawsze suszone.
- Wkręty zwykłe zamiast ocynkowanych — rdzewieją w pierwszych 6 miesiącach, sinieją łatę i pokrycie. Minimalnie ocynk galwaniczny, dla blachy z 30-letnią gwarancją A2.
- Brak fazki łamacza w łacie pod dachówkę ceramiczną — krawędź odcina dachówkę przy mocowaniu klipsem. Zawsze prosić o łatę z fazą.
- Pierwsza łata zbyt blisko kalenicy — gąsior nie ma na czym usiąść. Standard: 5 cm odstępu od krawędzi krokwi.
To są drobne sprawy, ale powtarzają się notorycznie — zwłaszcza w ekipach, które robią dachy raz w roku. Doświadczone firmy ciesielskie sprawdzają to przy odbiorze towaru.
Wycena
Łaty i kontrłaty wyceniamy w metrach bieżących lub m³. Modrzew syberyjski — opcja dla dachów premium z 30-letnią gwarancją pokrycia. Mailem podaj powierzchnię dachu, kąt nachylenia, model pokrycia (jeśli wybrałeś) — wyliczymy pakiet z 5% rezerwy.